महाराष्ट्र राज्यात सन २०२५ च्या सप्टेंबर महिन्यात अतिवृष्टीमुळे निर्माण झालेल्या गंभीर पूरस्थितीने संपूर्ण राज्याला हादरवून सोडले आहे. विशेषत: मराठवाडा विभागातील जिल्ह्यांमध्ये गेल्या ५० वर्षांतील सर्वाधिक पावसाने धुमाकूळ घातला. १ जून ते २३ सप्टेंबर २०२५ या कालावधीत ३१ जिल्ह्यांतील ६५४ महसूल क्षेत्रे प्रभावित झाली असून, सुमारे ३,९६० गावांना पूराचा फटका बसला. गोदावरी, मंजरा यांसारख्या नद्या उफानवर आसल्याने शेती, पशुधन, घरे आणि पायाभूत सुविधा यांचे मोठे नुकसान झाले. या पूरामुळे शेतकऱ्यांच्या उपजिविकेवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित झाले असून, राज्य सरकारने तात्काळ मदत उपाययोजना सुरू केल्या आहेत.
पूर आणि अतिवृष्टीमुळे झालेल्या विविध घटनांमध्ये एकूण ८६ लोकांचा मृत्यू झाला. यापैकी सर्वाधिक २६ मृत्यू नांदेड जिल्ह्यात नोंदवले गेले. मराठवाडा विभागात एकट्याने ८ लोकांचा बळी गेला, ज्यात लातूर ३, बीड २, छत्रपती संभाजीनगर १, नांदेड १ आणि धाराशिव १ यांचा समावेश आहे. या मृत्यूंमुळे कुटुंबांना मोठा धक्का बसला असून, राज्य सरकारने प्रत्येक मृतकाच्या कुटुंबाला ४ लाख रुपयांची आर्थिक मदत जाहीर केली आहे. ही मदत ८ दिवसांच्या आत बँक खात्यांमध्ये जमा करण्यात येत आहे.
पूरामुळे पशुधनाचे मोठे नुकसान झाले असून, एकूण १,७०० हून अधिक प्राणी मृत्युमुखी पडले. नांदेड जिल्ह्यात एकट्याने ५६९ प्राण्यांचा मृत्यू झाला, तर धाराशिवमध्ये १८६ प्राणी गेले. एकूण १,०६७ पशुधनाचे नुकसान नोंदवले गेले आहे. यात दुग्धजन्य प्राणी, शेतीसाठी वापरले जाणारे बैल आणि लहान प्राणी (शेळ्या, डुक्कर इ.) यांचा समावेश आहे. शेतकऱ्यांच्या उपजिविकेचा मुख्य आधार असलेल्या या पशुधनाच्या नुकसानीमुळे ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला धक्का बसला आहे.
शेती हा महाराष्ट्राच्या अर्थव्यवस्थेचा कणा असून, पूरामुळे ८.३ दशलक्ष एकर (सुमारे ३३.६ लाख हेक्टर) शेतीजमिनीचे नुकसान झाले. मराठवाड्यात एकट्याने ६३.५१ लाख एकर क्षेत्र प्रभावित झाले. प्रभावित पिकांमध्ये सोयाबीन, कापूस, कांदा, ज्वारी आणि हळद यांचा समावेश आहे. धाराशिव जिल्ह्यात ३३,०१० हेक्टर क्षेत्रातील पिके नष्ट झाली असून, सुपीक माती वाहून गेल्याने भविष्यातील सुपीकतेला धोका निर्माण झाला आहे. द्राक्ष बागांमध्येही लाखोंचे नुकसान झाले असून, शेतकऱ्यांना १० दिवसांपासून पाणी उपसण्याची वेळ आली आहे.
राज्य सरकारने शेतकऱ्यांसाठी ₹१,३३९ कोटींची मदत पॅकेज जाहीर केली असून, दिवाळीपूर्वी ही मदत पोहोचवण्याचे आश्वासन दिले आहे. एकूण ३१.६४ लाख शेतकऱ्यांना मदत मिळाली असून, उर्वरितांना ८-१० दिवसांत मदत मिळेल.
पूरामुळे हजारो घरे पूर्ण किंवा अंशत: नष्ट झाली. मराठवाड्यात ७५० हून अधिक घरे प्रभावित झाली असून, धाराशिवमध्ये ७६६ घरे अंशत: नष्ट आणि ५ झोपड्या पूर्णपणे नष्ट झाल्या. कॅनानजी (अहिल्यानगर) सारख्या गावांमध्ये संपूर्ण वस्त्या वाहून गेल्या. पायाभूत सुविधांमध्ये बीड आणि जालना येथील ३ पूल कोसळले, छत्रपती संभाजीनगरमध्ये १ रस्ता आणि २ शाळा नष्ट झाल्या, तर ५ लहान धरणे फुटली.
राज्य सरकारने एकूण ₹२,२३० कोटींची मदत जाहीर केली असून, ₹२,२१५ कोटी राज्य आपत्ती मदत निधीतून वितरित केले. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस, उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे आणि अजित पवार यांनी केंद्रीय गृहमंत्री अमित शहा यांची भेट घेऊन राष्ट्रीय आपत्ती मदत निधीतून (NDRF) अतिरिक्त मदत मागितली. एनडीआरएफ आणि सेना पथकांनी १२० हून अधिक लोकांना वाचवले असून, हेलिकॉप्टरद्वारे मदत वितरण सुरू आहे. जिल्हाधिकाऱ्यांना पूर्ण अधिकार देण्यात आले असून, नुकसान मूल्यांकनाची प्रक्रिया वेगाने चालू आहे.
नाम फौंडेशनने पुरग्रस्तांसाठी मदत जाहीर केली
नाम फौंडेशनने पूरग्रस्तांच्या मदतीसाठी पुढाकार घेतला असून, पूरग्रस्त भागातील नागरिकांना तातडीने मदत पुरवण्याची घोषणा केली आहे. महाराष्ट्रातील अनेक भागांमध्ये अतिवृष्टी आणि पूरस्थितीमुळे झालेल्या नुकसानीच्या पार्श्वभूमीवर, फौंडेशनने आपल्या सामाजिक बांधिलकीचा एक भाग म्हणून ही पावले उचलली आहेत.नाम फौंडेशनचे संस्थापक नाना पाटेकर यांनी सांगितले की, “आम्ही पूरग्रस्तांना अन्न, निवारा, आणि वैद्यकीय सुविधा पुरवण्यासाठी कटिबद्ध आहोत. या संकटात आम्ही त्यांच्यासोबत खंबीरपणे उभे राहू.” फौंडेशनने यासाठी स्वयंसेवकांचे पथक तयार केले असून, पूरग्रस्त भागात तातडीने मदत पोहोचवण्याचे काम सुरू केले आहे. या उपक्रमांतर्गत, अन्नधान्य, पिण्याचे पाणी, कपडे, आणि तात्पुरत्या निवाऱ्याची व्यवस्था केली जाणार आहे. तसेच, वैद्यकीय शिबिरे आयोजित करून पूरग्रस्तांना आरोग्य सुविधा उपलब्ध करून दिल्या जाणार आहेत. स्थानिक प्रशासनाशी समन्वय साधून ही मदत कार्यक्षमपणे पोहोचवली जाईल, असे फौंडेशनने स्पष्ट केले आहे. नाम फौंडेशनने यापूर्वीही दुष्काळ आणि इतर नैसर्गिक आपत्तींमध्ये प्रभावीपणे मदत कार्य केले आहे. यंदाही त्यांचा हा प्रयत्न पूरग्रस्तांसाठी दिलासा देणारा ठरेल, अशी आशा व्यक्त केली जात आहे. अधिक माहितीसाठी आणि मदत कार्यात सहभागी होण्यासाठी नागरिकांना फौंडेशनच्या अधिकृत संकेतस्थळाला भेट देण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे. २०२५ च्या या पूरस्थितीने महाराष्ट्राला मोठा धक्का दिला असून, जीवितहानी, पशुधन आणि शेती-घरांचे नुकसान यामुळे शेकडो कुटुंबे विस्थापित झाली. मात्र, सरकारच्या तात्काळ कारवाईमुळे मदत प्रक्रिया वेगवान झाली आहे. भविष्यात अशा आपत्तींनी सामना करण्यासाठी जलव्यवस्थापन, नदी जोड प्रकल्प आणि पूर्वसूचना यावर भर देणे आवश्यक आहे.
